Στην ελληνική έννομη τάξη, η γραμμή που χωρίζει τον χρήστη από τον έμπορο ναρκωτικών είναι εξαιρετικά δυσδιάκριτη, με αποτέλεσμα ο κατηγορούμενος να βρίσκεται συχνά αντιμέτωπος με το βαρύτατο κακούργημα της διακίνησης, ανεξάρτητα από την πρόθεσή του.
Ο νόμος ορίζει ότι οποιαδήποτε πράξη — από την απλή κατοχή και αποθήκευση μέχρι την πώληση — συνιστά «διακίνηση». Αυτό σημαίνει ότι το σημείο εκκίνησης για τις αρχές είναι σχεδόν πάντα η δίωξη για εμπορία, θέτοντας τον πολίτη σε μια θέση εξαιρετικά δυσμενή.
Η «Παγίδα» της Αυτόματης Δίωξης για Διακίνηση
Είναι συχνό φαινόμενο η ποσότητα ή ο τρόπος φύλαξης των ουσιών να ερμηνεύονται από τις διωκτικές αρχές ως τεκμήρια εμπορίας.
Το βάρος της απόδειξης μετακινείται ουσιαστικά στον κατηγορούμενο, ο οποίος καλείται να αποδείξει ότι η δραστηριότητά του δεν εντάσσεται στον κύκλο του κέρδους.
Νομικοί Μηχανισμοί για την Άμβλυνση της Ποινικής Μεταχείρισης
Παρά την αυστηρότητα του πλαισίου, το δίκαιο προβλέπει συγκεκριμένες «δικλείδες ασφαλείας» που επιτρέπουν στο δικαστήριο να δει την ανθρώπινη διάσταση και να μειώσει δραστικά την ποινή, αποφεύγοντας τον εγκλεισμό.
1. Η «Ιδία Χρήση»
Πρόκειται για την πρώτη και σημαντικότερη γραμμή άμυνας. Μέσα από τη μελέτη των περιστάσεων επιδιώκεται η μετατροπή του κακουργήματος σε πλημμέλημα.
Στοιχεία που εξετάζονται:
- Έλλειψη εξοπλισμού ζύγισης
- Απουσία μεγάλων χρηματικών ποσών
- Ιστορικό χρήσης του κατηγορουμένου
Στην περίπτωση αυτή, η πράξη τιμωρείται με φυλάκιση έως πέντε μηνών, η οποία συνήθως έχει ανασταλτικό χαρακτήρα.
2. Η Σημασία Απόδειξης της Εξάρτησης (Τοξικομανία)
Αποτελεί το ισχυρότερο νομικό εργαλείο. Όταν ο κατηγορούμενος αποδείξει μέσω ιατρικής πραγματογνωμοσύνης ότι είναι εξαρτημένος, ο νόμος επιβάλλει μια ριζικά διαφορετική μεταχείριση.
Η Καθοριστική Σημασία της Ιδιότητας του Εξαρτημένου (Άρθρο 30)
Η πιστοποίηση της τοξικομανίας κατά τον χρόνο τέλεσης της πράξης μεταβάλλει το νομικό τοπίο ως εξής:
Α. Πλήρης Ατιμωρησία για Ιδία Χρήση
Για τις περιπτώσεις που αφορούν προμήθεια ή κατοχή ναρκωτικών αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση των δικών του αναγκών (Άρθρο 29), ο εξαρτημένος δράστης παραμένει ατιμώρητος.
Ο νόμος αναγνωρίζει εδώ ότι η πράξη είναι απόρροια της ασθένειάς του και όχι εγκληματικής διάθεσης.
Β. Μετατροπή της Κακουργηματικής Διακίνησης σε Πλημμέλημα
Ίσως η πιο κρίσιμη διάταξη αφορά το Άρθρο 20 (Διακίνηση). Ενώ για έναν μη εξαρτημένο η διακίνηση επισύρει κάθειρξη πολλών ετών, για τον εξαρτημένο η ποινή μειώνεται σε φυλάκιση τουλάχιστον ενός (1) έτους.
Νομικό αποτέλεσμα: Η πράξη χάνει τον κακουργηματικό της χαρακτήρα και μετατρέπεται σε πλημμέλημα, γεγονός που επιτρέπει την αναστολή της ποινής ή την εξαγορά της.
Γ. Ευνοϊκότερη Μεταχείριση σε Συγκεκριμένες Μορφές Διακίνησης
- Για παραβάσεις που αφορούν τη διάθεση ουσιών σε περιορισμένο κύκλο προσώπων (Άρθρο 21), η ποινή περιορίζεται σε φυλάκιση μέχρι ενός έτους.
- Ακόμη και στις επιβαρυντικές περιστάσεις (Άρθρο 22), όπου οι ποινές είναι εξαιρετικά αυστηρές, για τον εξαρτημένο δράστη το πλαίσιο περιορίζεται σε πρόσκαιρη κάθειρξη έως δέκα έτη, αποφεύγοντας τα ισόβια ή τις εξοντωτικές καθείρξεις.
Δ. Ο Ποινικός Χαρακτήρας της Πράξης
Είναι σημαντικό να κατανοηθεί ότι ο χαρακτηρισμός της πράξης (αν δηλαδή θα δικαστεί ως κακούργημα ή πλημμέλημα) κρίνεται με βάση αυτές τις μειωμένες ποινές.
Αυτό σημαίνει ότι ο εξαρτημένος δράστης τυγχάνει της προστασίας του νόμου από το στάδιο της προδικασίας, αποφεύγοντας συχνά την προσωρινή κράτηση (προφυλάκιση).
Η Στρατηγική της Απόδειξης
Η υπαγωγή στις ευεργετικές αυτές διατάξεις δεν είναι αυτόματη. Απαιτείται:
- Διεξαγωγή εμπεριστατωμένης πραγματογνωμοσύνης από ειδικούς επιστήμονες
- Προσκόμιση εγγράφων από πιστοποιημένους φορείς απεξάρτησης (ΚΕΘΕΑ, ΟΚΑΝΑ κ.ά.)
- Στοιχειοθέτηση του μακροχρόνιου ιστορικού χρήσης
Η Έννοια της «Μικρής Ποσότητας» και του Μη Κερδοσκοπικού Σκοπού
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η διακίνηση μπορεί να χαρακτηριστεί ως «ελαφρά», ειδικά όταν αφορά μικρές ποσότητες ή όταν γίνεται μεταξύ χρηστών χωρίς σκοπό τον προσπορισμό μεγάλου κέρδους.
Αυτό επιτρέπει στο δικαστήριο να κινηθεί στα κατώτατα όρια των ποινών.
Αναγνώριση Ελαφρυντικών Περιστάσεων
Ακόμη και αν η κατηγορία παραμείνει σοβαρή, η ανάδειξη ελαφρυντικών μπορεί να «σπάσει» τα ισόβια ή τις πολυετείς καθείρξεις, οδηγώντας σε ποινές διαχειρίσιμες:
- Πρότερος σύννομος βίος
- Ειλικρινής μεταμέλεια
- Μετέπειτα προσπάθεια απεξάρτησης
Η Φιλοσοφία μας
Στο Δικηγορικό μας γραφείο, γνωρίζουμε ότι η δικαιοσύνη δεν είναι ασπρόμαυρη. Η εμπειρία μας επιτρέπει να αποδομούμε το κατηγορητήριο της εμπορίας, αναδεικνύοντας τα πραγματικά περιστατικά που προστατεύουν την ελευθερία και το μέλλον του εντολέα μας.
